Пан не без заган

№ 52 (1387) 30.12.2018 - 05.01.2019 г

Зміцер ЮРКЕВІЧ, гісторык-архівіст: У нумары “К” за 15 снежня быў апублікаваны матэрыял шаноўнай спадарыні Дар’і Амяльковіч “Пан Тадэвуш”: вяртанне кінаэпапеі” — пра паказ знакамітай польскай стужкі. З гэтай нагоды хацелася б падзяліцца з чытачамі сваімі ўражаннямі.

У той вечар у кінатэатры “Масква” было людна. На кінапаказ сабраўся ці не ўвесь цвет беларускай інтэлігенцыі. Умоўная “аркестравая яміна” поўнілася музычнымі інструментамі і пюпітрамі. Настрой панаваў святочны. І такім бы ён і застаўся, калі б не некалькі “але”.

У інтэрнэце дзе-нідзе анонс кінапаказу быў дапоўнены прыгожай афішай на беларускай мове. Але наведвальнікаў кінатэатра сустракала тая самая афіша-застаўка на ўвесь экран, толькі ўжо па-руску. Цітры былі перакладзеныя таксама на рускую. Ды і якасць перакладу прымушае жадаць значна лепшага. Месцамі да непазнавальнасці скажаецца “сэнс і фактура”. Таксама пазнаюцца фрагменты перакладу з іншай экранізацыі таго самага твора, знятага у 1999 годзе Анжэем Вайдам.

Пра цітры мы яшчэ пагаворым, але спярша перанясёмся ў 2014 год, калі адбыўся прэм’ерны паказ гэтай стужкі беларускаму гледачу. Цудоўны саўндтрэк, якім аздобілі стужку падчас рэстаўрацыі ў 2012 годзе, замянілі “новым музычным прачытаннем” польскага кампазітара і выканаўцы Марціна Пукалюка. Як на мой густ, яно значна саступала па якасці, але гутарка нават не пра гэта. Запомнілася прамова спадара Пукалюка і яго інтэрв’ю, дзе ён называў твор Міцкевіча “польскай нацыянальнай паэмай”, якая адлюстроўвае “наш нацыянальны характар”. І прызнаўся, што быў здзіўлены такой увазе беларусаў да постаці Міцкевіча: “Я ведаў, што да Адама Міцкевіча маюць адносіны Літва, літоўцы, але што і беларусы — я проста не ведаў”.

І мяркуйце зараз самі. Паэма напісаная ў Парыжы ліцьвінам-беларусам, які быў народжаны на Наваградчыне і ніколі не быў у Польшчы. Дзея ў творы ў тых мясцінах і адбываецца. Галоўныя героі — “ліцвінскія” шляхціцы.

Сёлета падобных дзіўных заяў не было. Праўда, адзіная прамова, якая прагучала перад другой “прэм’ерай”, Міцкевіча да Беларусі таксама не наблізіла. Хаця, напэўна, казаць тут найперш трэба было пра постаць генія, які аб’ядноўвае народы.

Адзінае, што застаецца па-за крытыкай — гэта музыка беларускага кампазітара Канстанціна Яськова. Яму, разам з музыкантамі сімфанічнага аркестра, гледачы апладзіравалі стоячы.  

http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=15797

"Ці была Рэч Паспалітая беларускай дзяржавай? (эфір 25.ХІ.2018)

Даволе цікавыя развагі вядомых гісторыкаў з трох краінаў - Беларусь, Летува, Польшча. 

www.youtube.com/watch?v=9W7ar9T4-lw&feature=share

+ Стваральнікі праграмы пацешылі "рэйтаназнаўцаў", ўставіўшы малюнак (гл. 21:49) "Камяніцы-Мураванкі" Тадэвуша Рэйтана. Знакаміты малюнак Напалеона Арды, які ён зрабіў, наведаўшы сядзібу Рэйтанаў у Грушаўцы. Ад таго візіта сярэдзіны ХІХ ст. засталася акварэль і графіка.
Дзіўна, але іншыя мастакі , падобна, "бачком" аб'язжалі Рэйтанаўскае котлішча.

“Шляхціц Пружанскага павета Павал Барэйша – праўнук Тадэвуша Рэйтана па кудзелі”

24 лютага 1863 года адбылася адна з першых бітваў Паўстання, бітва пад Малагашчай (блізу Кракава). У нераўным баі сыйшліся 3000 паўстанцаў, узброеных косамі і паляўнічымі стрэльбамі, з невялікай колькасцю карабінаў і 6000 выдатна ўзброеных расейцаў (карабіны, гарматы).

Сярод кракаўскіх студэнтаў, якія ледзь не цалкам дабраахвотнікамі падаліся на фронт, быў і пятнадцацігадовы хлапец "з Літвы" (Берасцейшчына) - Павел Барэйша, праўнук Тадэвуша Рэйтана па -кудзелі.

24 лютага, за тры дні да 16-годдзя, адважны Павел Барэйша быў паранены куляй, а потым дабіты сям'ю ўдарамі расейскага штыка.

Пад час канферэнцыі, прадставіў радавод Паўла Барэйшы ад 1530-х гг., і першы больш меньш поўны нарыс удзелу ў паўстанні хлапца і яго бацькі Міхала Барэйшы.

Дарэчы, канферэнцыя атрымалася даволе цікавай. Не абышлося і без палемікі. Але, усё было на выдатным узроўні. Бо , гэта - Пружаны! Гэта - Пружанскі палацык!

Mая шчырая падзяка дырэктару музея і сябру -@Юрый Зялевіч (Yury Zialevich)!!
.

Праграма правядзення
VII навукова-краязнаўчай канферэнцыі

«ПРУЖАНСКІ ДЫЯРЫУШ»

23 лістапада 2018 г.
ПРУЖАНЫ

10.00–11.00 – сустрэча ўдзельнікаў канферэнцыі, рэгістрацыя, кава-паўза, знаёмства з музеем.

11.00–16.00 – асноўнае паседжанне:

11.00–11.10 – Дзямідаў Сяргей Юр’евіч, галоўны спецыяліст аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Пружанскага райвыканкама, кандыдат гістрычных навук;

11.10–11.15 – Зялевіч Юрый Сяргеевіч, дырэктар музея-сядзібы «Пружанскі палацык»;

11.15–11.35 – Несцярчук Леанід Міхайлавіч, старшыня Брэсцкага грамадскага гісторыка-культурнага аб'яднання імя Т. Касцюшкі, кандыдат гістарычных навук. Даклад "Пошукі беларускамоўнага следу Адама Міцкевіча ў кнігасховішчах і музеях Беларусі і Польшчы", прэзентацыя новага выдання "Беларускі Трышчан - Białoruski Tristan" (ХVІ w.): Poznań, 2018 r.);
11.40–12.00 – Юркевіч Зміцер Юр’евіч, краязнаўца. Даклад “Шляхціц Пружанскага павета Павал Барэйша – праўнук Тадэвуша Рэйтана па кудзелі”;
12.25–12.45– Папека Мікалай Мікалаевіч, краязнаўца. Даклад “Удзельнік Барадзінскай бітвы з Пружаншчыны.”;

12.50–13.10 – Сядова Ірына Уладзіміраўна, краязнаўца. Даклад “Пружанскі некропаль”;

13.15–13.35 – Кенда Аляксандр Васільевіч, краязнаўца (в. Малеч, Бярозаўскі р-н). Даклад “Месца пахавання і яго роля ў штодзённасці малога горада праз прызму метрычных кніг XVIII стагоддзя малецкай уніяцкай царквы”;

13.40-14.00 – кава-паўза

14.00 – 16.00– працяг паседжання:

14.00–14.20 – Арцюх Антон Мікалаевіч, младшы навуковы супрацоўнік, магістр гістарычных навук. Даклад “Аб пытанні першай ўзгадкі Ружан у пісьмовых крыніцах”;

14.25–14.45 – Нячай Іна Аляксандраўна, галоўны захавальнік фондаў ДУК “Ружанскі палацавы комплекс роду Сапег”. Даклад «Культовые сооружения Ружанщины»;

14.50–14.10 – Папека Мікалай Мікалаевіч , краязнаўца. Даклад “Яшчэ адзін след Цверскага княства на Пружаншчыне”;

14.15–14.35 – Зялевіч Юрый Сяргеевіч, дырэктар
музея-сядзібы «Пружанскі палацык». “Чарнаглянцавая кераміка ў фондах музея”;

14.40–15.00 – Крац Іна Сяргееўна, Загадчыца Пружанскай цэнтральнай раённай аптэкі № 7, «Из истории аптечного дела на Пружанщине: XIX-XX»;

15.05–15.25 – Грачова Ірына Міхайлаўна Старшы памочнік пракурора Брэсцкай вобласці. «Становление и развитие прокуратуры Пружанского района Брестской области в 1939-1941 гг.»;

15.30–15.45 – падвядзенне вынікаў канферэнцыі;

15.45-16.00 – кава-паўза.

"Дзень" нараджэння Тадэвуша Рэйтана - 28 кастрычніка!

Сёння ў каталікоў свята ў гонар Юды-Тадэвуша!

Здаралася, што дзецям, якія нараджаліся наконадні, у дзень, або цягам некалькіх дзён пасля свята, давалі імя Тадэвуш.
Таму, мяркуючы па ўсяму, сваё імя Тадэвуш Рэйтан атрымаў у гонар менавіта гэтага нябеснага заступніка тых, хто бярэцца за невырашальную справу.  

Неўзабаве пасля нараджэння, хлопчык моцна захварэў, таму моцна заклапочаны здароў'ем першанца, галоўнага спадкаемца бацькі, дамінік Рэйтан звяртаецца да свайго патрона і сябры, князя Міхала Радзівіла "Рыбанькі" лістом на лаціне (відаць, каб надаць урачыстасці звароту). Просьба была простай. Дамінік Радзівіл пытаўся ў дасьведчаннага на той час ў бацькоўстве князя, якімі лекамі можна пазбавіць сына ад пакутаў.

Прыдворны радзівілаўскі лекар Ян Малер, хоць і немец, але незадарма еў беларускі хлеб. Лекі, якія ён параіў Рэйтанам спрацавалі.

Праз 32 гады, імя "Ліцьвіна Тадэвуша Рэйтана", пасла ад Наваградскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, стане вядомым ўсёй Еўропе і нават, сягне за Атлантычны акіян!

Праз год 150 пра яго пачнуць забываць на радзіме. У 1959-61 гг.адзіны пісьменнік, які наважыцца згадаць яго імя ў сваіх творах -Уладзімір Караткевіч!

Але, праз 240 год ад тых трагічных падзей, якія зрабілі імя Рэйтана сінонімам слова "Патрыятызм", нарэшце, Герой "вярнуўся" на Бацькаўшчыну!

Прызнанне адбылося і на дзяржаўным узроўні. Пакуль асцярожнае. Бо, міфалогія, рупліва створаная за стагоддзі, кардонным "мурам" стаіць паміж Рэйтанам і Беларуссю. І "мур" гэта мусіць, як Карфаген, пасці!

Запрашаю ўсіх тых, хто шануе памяць Тадэвуша Рэйтана, згадаць сёння яго імя добрым словам. Ды, узняць угару кубак кавы ці гарбаты, салютуючы -"Vivat!"


 Фрагмент карціны Яна Матэйкі "Тадэвуш Рэйтан на Варшаўскім сойме 1773 года" (1866)

"Варыяцыі на тэму Грушаўкі"

Гісторыя  макета сядзібы роду Рэйтанаў  пачалася ў траўні 2017 года. Роўна праз год, як і планавалася, адбылася першая  прэзентацыя.

Кароткая справаздача з прэзентацыі https://reyten.blogspot.com/2018/05/75.html

Не так даўно, макет сядзібы, быў урачыста перададзены прадстаўнікам кіраўніцтва Ляхавіцкага раёна. Як гэта было распавёў "Ляхавіцкі веснік".

http://www.lves.by/?p=64190

Варыяцыі на тэму Грушаўкі

 16/10/2018 215 redakcyja  0 Comment

Пра гэты палацава-паркавы ансамбль так і хочацца сказаць: наша Грушаўка – натхненне, наша Грушаўка – муза. Вабіць падзеямі даўніх часоў, людзьмі, што там гаспадарылі, жылі, гасцявалі, якія ў пэўным сэнсе стваралі гісторыю. Вабяць гэтыя мясціны велічнасцю, незвычайнымі канструкцыямі, складанасцю і ўнікальнасцю архітэктурных формаў. Проста вабяць, проста прыцягваюць да сябе людзей нібы магнітам.
Цяпер наша Грушаўка, няхай і ў зменшаным памеры, але такая, якую маляваў Напалеон Орда, якую здымалі стагоддзе назад, з’явілася ў аб’ёмным фармаце. Шыкоўны падарунак – макет-рэканструкцыю сядзібна-паркавага ансамбля – наш раён атрымаў ад выпускніцы мінскай гімназіі №75 Марыі Краўцовай. У мінулую сераду ва ўрачыстай абстаноўцы ў сталіцы яго ўручылі прадстаўнікам ляхавіцкай дэлегацыі. І ў той жа дзень ён быў дастаўлены ў наш раён.

Але ўсё ж хочацца пачаць спачатку. Акрамя праграмных дысцыплін, гімназісты вывучаюць і прадметы мастацкага накірунку. Літаральна кожны паверх школы ўпрыгожаны работамі юных талентаў – ад карцін, кампазіцый з паперы, сувеніраў з саломы да макетаў старажытных будынкаў (што здзівіла, многія з іх проста вісяць на сценах).
З 2000 года тут ажыццяўляецца дабрачынны рэспубліканскі праект «Нам засталася спадчына». Разам з навучэнцамі яго кіраўнік, выкладчык выяўленчага мастацтва гімназіі Таццяна Вайтэнка займаюцца аднаўленнем поўнасцю або часткова згубленых гісторыка-архітэктурных помнікаў і ўвасабленнем іх у макет. Потым макеты-рэканструкцыі перадаюцца бязвыплатна краязнаўчым музеям нашай краіны.
– Пра ляхавіцкую Грушаўку я даведалася з інтэрнэта. Па-першае, зачапіла яна мяне сваёй архітэктурнай прыгажосцю, а па-другое, гістарычная вартасць гэтага палацава-паркавага ансамбля проста неверагодная. Досыць прыгадаць Тадэвуша Рэйтана і яго жаданне зберагчы Рэч Паспалітую ад падзелу. А што казаць пра капліцу, між іншым, яна ў спісе самых вядомых помнікаў у стылі неаготыкі ў Беларусі, – расказвае аўтар макета, дарэчы, цяпер ужо студэнтка філалагічнага факультэта БДУ.
Вясной мінулага года разам з бацькам і кіраўніком праекта яна прыехала на Ляхавіччыну, каб пазнаёміцца з Грушаўкай асабіста. Здзівіла, уразіла і, зноў жа, натхніла. Марыя прызнаецца, як убачылася з ёй, проста марыла прыступіць хутчэй да работы і паказаць сваю Грушаўку.
Зрабілі замеры, каб макет быў прапарцыянальны рэальным збудаванням, і безліч фотаздымкаў, каб у макеце ўвасобіць усе дэталі. Канешне, вывучылі вялікі пласт літаратуры –
апісанні сядзібнага дома з розных крыніц, успамінаў людзей, гістарычных звестак.
Пасля – роздум, праца, бяссонныя ночы. І з каляровага кардону, паперы, высушаных кветак, нават губкі атрымліваецца цуд . Глядзіш і не верыш вачам – наша Грушаўка!
Пра будучы лёс гэтага палацава-паркавага ансамбля, пра тое, што яго чакае частковае аднаўленне, расказала гімназістам намеснік старшыні райвыканкама Святлана Юрлевіч. Яна ўручыла падзячныя пісьмы райвыканкама за творчы падыход у працы і, канешне, за выхаванне такіх таленавітых дзяцей дырэктару гімназіі і кіраўніку дабрачыннага праекта «Нам засталася спадчына», падарункі аўтару макета на памяць пра ляхавіцкую зямлю.
Госці з Нідэрландаў, якія сталі сведкамі гэтай падзеі, былі ў захапленні.
– Акрамя намаганняў аўтара і педагога, у гэтым макеце закладзена жаданне захаваць, зафіксаваць гісторыю і, што самае важнае, паказаць і данесці ідэю іншым. Гэта прыклад таго, як трэба шчыра і бескарысліва рабіць дабро.

Маргарыта КУХТА.
Фота аўтара. Больш фота тут

Грушаўка "-1".

За гэты год мы толькі раз выязжалі ў Грушаўку. Не ладзілі і штогадовы фэст. На тое былі свае прычыны - прыйшлося далучыцца да абароны Вайсковых могілак у Менску. 

Чарговы раз удалося наведаць Грушаўку толькі 24 кастрычніка.  За гэтыя поўгады нехта падправіў інфармацыйны шчыт (гл.раней), які пацярпеў ад рук невядомых. 

Нехта адарваў шыльду "ГРУШАЎКА", на ў'ездзе ў вёску. А таксама, знік без сляда будынак "сенасховішча", які быў за стайней, з боку поля. І які, да самага апошняга часу выкарыстоўваўся  мясцовым калгасам.  І які не даваў магчымасці ўбачыць стайню з адваротнага боку ў "поўным фармаце".

Іншымі словамі, навіны не з найлепшых.  Але, нашмат горш іншае. Аб чым будзе іншы пост...

"Сенасховішча"  (Красавік , 2017 )

(Кастрычнік, 2018)

Інфармацыйны стэнд "стаў на ногі"!

Пад час суботніка, які мы штогод ладзім у Грушаўцы напрыканцы красавіка, было заўважана, што інфармацыйны стэнд, які быў пастаўлены намі пад час суботніка 2014 года, пацярпеў ад невядомых аматараў даўніны. Нехта так моцна абаперся на яго , чытаючы "гістарычны экскурс" у сядзібнае жыццё, што надламіў  жалезныя стойкі апоры. 

Стэнд мы крыху направілі, але, ён патрабаваў сур'ёзнай дапамогі, якую улетку мы аказаць не змаглі. 

А ўвосень, невядомыя  Дабрадзеі з мясцовых, узяліся і выправілі "зацяжную хваробу" пры дапамозе зваркі. 

Выказваем ім шчырую падзяку!